Twee jaar na CrowdTangle: een AI-tool die het gat half vult

Duuya Baatar typte begin dit jaar haar eerste vraag in een nieuwe tool en geloofde de uitkomst niet. Een paar kleinere Facebook-accounts zeiden dat het Mongoolse parlement smaad en laster in het strafwetboek zou opnemen, in plaats van het ongrondwettig verklaarde verbod op ‘valse informatie’. “It was only my first use of Arbiter, and I was thinking that’s strange. I mean, as if that’s gonna happen”, zei de medeoprichter en voorzitter van het Mongoolse Nest Center tegen Nieman Lab. Weken later kondigde het parlement een werkgroep aan die precies dat ging doen.

Dat signaal kwam van accounts die te klein zijn voor Meta’s eigen datavenster. Het platform komt van SimPPL, een non-profit die met large language models en AI-agents posts ophaalt en op schaal analyseert. Het werkt op verschillende platformen, waaronder Facebook, Instagram, X, YouTube, TikTok, Reddit, Bluesky en 4chan. Je stelt een vraag in gewone taal; de tool clustert posts per narratief, haalt claims eruit en levert een door AI geschreven samenvatting.

Sinds begin dit jaar werken de eerste redacties ermee, onder meer Deutsche Welle, de Argentijnse factcheckorganisatie Chequeado en de Filipijnse nieuwssite Rappler. Of daar Nederlandse tussen zitten, is niet bekend.

Wat Arbiter beter doet, en waar het tekortkomt

De sterkste functie is de trendlijn per narratief: wanneer een verhaal opkomt en op welk platform het piekt. Dat is iets anders dan wat commerciële social-listeningtools doen, zegt SimPPL-medeoprichter en president Swapneel Mehta. “Social listening systems tell you where conversations are happening as they blow up. [They] send you alerts. You want to be the one providing the alert, not receiving the alert.” Tegen de tijd dat de melding komt, is de schade al aangericht.

Crossplatformanalyse is het tweede punt waarop Mehta zijn tool boven CrowdTangle zet: een claim die tegelijk op YouTube, X en Facebook opkomt, kon dat instrument nooit zien. Baatar hoort van haar team één punt van zorg, en dat gaat over volume: hoeveel Arbiter daadwerkelijk uit bronnen kan halen. Wil je een specifieke poster of post volgen, dan is Meta’s eigen Content Library beter. “MCL plus Arbiter is coming close to Crowdtangle”, zei ze tegen Nieman Lab.

De rem zit bij de platformen. Arbiter ging maanden door goedkeuringsprocedures voor de API’s van onder meer Facebook en Instagram, en loopt daar nog tegen rate-limiting aan. Om dat te ondervangen koopt SimPPL bij derde-partij-dataleveranciers, zoekt het uitzonderingen om openbare data te verzamelen zonder de gebruiksvoorwaarden te schenden, en leunt het op datadonaties van academici en maatschappelijke organisaties.

Alle redacties die Arbiter nu proefdraaien, doen dat gratis. Wat het daarna kost, zegt SimPPL niet. Wat de tool kan, zeggen tot nu toe alleen SimPPL zelf en het Nest Center, dat niets betaalt.

In Nederland is de deur allang dicht

CrowdTangle was volgens Villamedia een manier voor wetenschappers, factcheckers en datajournalisten om objectieve informatie over berichten op Meta-diensten te verzamelen. Nieuwsbedrijven die inzicht in statistieken op Meta-platformen wilden, werden doorverwezen naar Meta Business Suite. Dat zegt alleen iets over je eigen zakelijke accounts.

De Content Library is geen uitweg. Toegang loopt via een ballotage bij een consortium van de Universiteit van Michigan en staat open voor academische instellingen en non-profitorganisaties. Een commerciële redactie valt daarbuiten.

En wie binnen is, ziet minder. Facebook- en Instagram-accounts staan alleen in de bibliotheek als ze openbaar zijn en minstens 50.000 volgers hebben. Onder CrowdTangle lag die grens voor Facebook op 25.000. Accounts van een gecoördineerde desinformatiecampagne kunnen onder die limiet blijven en zo buiten zicht. Dat waren de drempels in mei 2024, toen Villamedia ze beschreef.

Meta verdedigde de sluiting met het argument dat CrowdTangle scheef was: volgens een woordvoerder leunde de data zwaar op accounts met zeer grote aanhang en engagement. Onderzoekers brachten daartegen in dat precies die accounts de invloedrijkste zijn. Cameron Hickey, CEO van de National Conference on Citizenship, hield het volgens TechCrunch op “[MCL has] only 10% of the usability of CrowdTangle”. Elders zei hij dat de bibliotheek uiteindelijk maar “1% of the features” biedt.

Het uitfaseren viel samen met de Europese verkiezingen van juni 2024. De Europese Commissie verdacht Meta er toen al van te weinig te doen tegen desinformatie en manipulatie via advertentiecampagnes uit derde landen. Ze stuurde een informatieverzoek: Meta moest voor 7 september uitleggen hoe onderzoekers toegang krijgen tot data, omdat de DSA dat verplicht, en welke functionaliteiten de nieuwe tool biedt, meldde Techzine. Op basis van de antwoorden zou de Commissie de volgende stappen bepalen, tot en met besluiten over niet-naleving.

Mehta bouwt Arbiter juist op die les. “CrowdTangle is not a service that was mandated or regulated to continue being offered at any point. Platforms could decide that this was not a net positive and stop offering it”, zei hij tegen Nieman Lab. Geen enkele regel verplichtte Meta dus om de tool in de lucht te houden. Neemt een platform die verantwoordelijkheid niet, dan moet iemand anders het kunnen: “These are public conversations, and collecting public conversations in the public interest should not be illegal.”

Dat is een verdediging van een principe, niet van een vervanging. Een Nederlandse redactie die desinformatie op Facebook wil volgen, kiest nu tussen een bibliotheek waar ze niet in mag, een tool die volgens haar eigen gebruikers de helft van het werk doet en gratis is tot nader order, en de statistieken van haar eigen pagina.