Apple wil nieuws per gebruik afrekenen

Apple is in gesprek met nieuwsuitgevers over meerjarige deals waarmee de vernieuwde Siri actueel nieuws kan leveren, meldt The Wall Street Journal. Het bedrijf benaderde uitgevers de afgelopen maanden en besprak volgens de krant een “nine-figure budget” voor die betalingen. Dat komt neer op minimaal 100 miljoen dollar; Nieman Lab schrijft dat het antwoord “starts at $100 million”.

Het bedrag is niet het interessantste deel. Apple stelt volgens dezelfde krant “a variable compensation plan” voor: uitgevers worden alleen betaald wanneer Siri AI hun content gebruikt. Pay as you go. Dat is een breuk met de manier waarop AI-licenties tot nu toe zijn gesloten, met vaste bedragen voor brede toegang tot content. TechCrunch noemt dat de standaardpraktijk in de sector: gegarandeerde vergoedingen, niet een teller die meeloopt.

Voor uitgevers verandert daarmee de aard van de inkomsten. Een vaste licentiesom is een bekend getal in de begroting. Een variabele vergoeding hangt af van hoe vaak een assistent besluit jouw artikel te gebruiken, en van hoe die assistent dat besluit neemt.

Apple doet dit al, bij Apple News+

Het model is niet nieuw binnen Apple. Voor Apple News+ betaalt het bedrijf nieuwsorganisaties al “proportionate to the share of clicks they generate within the platform”, schrijft Sarah Scire bij Nieman Lab. Wie meer clicks trekt, krijgt een groter deel van de pot.

Bij een spraakassistent is een click alleen geen bruikbare eenheid. Wat Apple precies gaat tellen, staat in geen van de berichten: niet per query, niet per citaat, niet per verwijzing. Tarieven zijn niet bekend. Of de negen cijfers gelden per jaar, eenmalig of over de hele contractduur blijkt uit de berichten van Nieman Lab en TechCrunch niet. Wie is benaderd, wie heeft toegezegd en wie heeft geweigerd: ook dat niet. Apple reageerde niet direct op het verzoek om commentaar van TechCrunch, en het hele bericht rust op anonieme bronnen bij de WSJ. Een volgende versie van Siri werd in 2024 voor het eerst beloofd en wordt later dit jaar publiek verwacht, aldus Nieman Lab.

De markt voor betalen per gebruik staat er al

Apple stapt in een markt die al vorm heeft gekregen. Commerciële AI-producten halen actuele informatie van nieuwssites op om vragen van gebruikers te beantwoorden, een techniek die retrieval augmented generation of RAG heet. Rond die praktijk zijn marktplaatsen ontstaan die uitgevers daaraan willen laten verdienen, beschrijft Nieman Lab in een bespreking van het rapport ‘Same Gatekeepers, New Tollbooths’ van het Open Markets Institute.

Microsoft kondigde in februari 2026 een Publisher Content Marketplace aan met een pay-per-use-model, waarin uitgevers ‘rights-cleared content’ tegen vaste prijzen aan Microsoft en mogelijk aan andere AI-ontwikkelaars kunnen verkopen. Cloudflare, dat ongeveer 20 procent van het wereldwijde webverkeer verwerkt, startte in de zomer van 2025 een pay-per-crawl-marktplaats. Uitgevers stellen daar zelf een tarief in per keer dat een AI-bot hun content ophaalt.

De tussenpartijen houden een deel van de opbrengst. ScalePost neemt ongeveer 15 procent van de inkomsten van rechthebbenden. Van Cloudflare schatten de rapportauteurs dat op ongeveer 30 procent, grotendeels op basis van gesprekken met betrokkenen. TollBit en Sphere laten uitgevers hun volledige opbrengst houden en rekenen AI-bedrijven in plaats daarvan een transactiefee. Hoeveel Microsoft afneemt van deelnemers aan zijn marktplaats was in mei nog niet bekend, meldt Nieman Lab.

De vergelijking die het rapport erbij haalt is Spotify, dat historisch 30 procent van de streaming-inkomsten nam. Dat model leverde rechthebbenden in de muziek ondanks bezwaren substantiële inkomsten op tijdens de overgang naar streaming. Ook ProRata.ai werkt proportioneel. Dat bedrijf bouwde een eigen antwoordmachine op uitsluitend gelicentieerde content, deelt abonnements- en advertentie-inkomsten 50/50 en betaalt elke uitgever naar hoe vaak zijn content in de antwoorden opduikt. In de zomer van 2025 hadden meer dan 500 uitgevers zich aangemeld.

Het Open Markets Institute is een denktank met een uitgesproken anti-big-tech-agenda en dus een belangenorganisatie; de schatting over Cloudflare komt van de auteurs zelf. De kern van hun waarschuwing is niettemin nuchter genoeg. Uitgevers zitten in een double bind: dezelfde bedrijven die AI-producten bouwen en uitgevers websiteverkeer afnemen, bepalen ook hoe de vervangende inkomsten eruitzien. Big Tech is volgens de auteurs “occupying both sides of the value chain simultaneously”, staat in de bespreking van het rapport bij Nieman Lab.

Wat nu wordt afgesproken, ligt straks vast

En dat is precies waarom een gerucht over onderhandelingen bij Apple meer is dan een gerucht. “The deal structures, price precedents, intermediary take rates, and governance norms taking shape now will be difficult to revise once they are normalized”, schrijven Courtney Radsch en Karina Montoya in het door Nieman Lab beschreven onderzoek. Zij schreven het rapport voor het Center for Media & Digital Governance van het Open Markets Institute. En: “The question of whether publishers, journalism, or creators of any sort can make a credible collective claim before market structures crystallize will not stay open indefinitely.”

Als Apple zijn variabele model erdoor krijgt bij Amerikaanse uitgevers, is dat een prijsprecedent voor wie daarna aan tafel komt.

Nederland zit niet aan die tafel, voor zover bekend

Of Nederlandse uitgevers in beeld zijn bij Apple, blijkt uit geen van de berichten. Uit de beschikbare berichtgeving blijkt niets over onderhandelingen buiten de Verenigde Staten, en in de geraadpleegde bronnen is geen Nederlandse reactie op het Apple-model te vinden.

De onderhandelingsstructuur bestaat hier wel. Nederlandse mediabedrijven, onder meer DPG, Mediahuis, FD Mediagroep, De Groene Amsterdammer, RTL en Roularta, richtten in 2023 na twee jaar onderhandelen Stichting OPR op om gezamenlijk met techplatforms te onderhandelen, meldde Villamedia. Google, Meta en Apple werden daarbij expliciet genoemd. “Een individuele uitgever of omroep kan zijn eigen rechten individueel behartigen, maar als je kijkt wie je tegenover je hebt, dan is het heel zinvol om de krachten te bundelen”, zei OPR-projectleider Pim Stouten toen tegen NRC. De NPO had zich op dat moment nog niet aangesloten. Volgens Stouten was de omroep in principe aan boord, maar moesten de individuele omroepen zich nog uitspreken. Dat bericht is van maart 2023 en de stand kan zijn veranderd.

De eerste collectieve licentiedeal kwam er in april 2025, bijna vier jaar na de invoering van het persuitgeversrecht in 2021. OPR sloot die namens elf Nederlandse nieuwsorganisaties met Google, schrijft NDP Nieuwsmedia, de branchevereniging van Nederlandse nieuwsbedrijven. In hetzelfde bericht staat de beperking: “De gemaakte afspraken gelden alleen voor de eerdergenoemde snippets en niet voor het gebruik van nieuwscontent voor AI-doeleinden.”

De enige collectieve afspraak die Nederlandse uitgevers met een groot techbedrijf hebben, gaat dus over korte fragmenten in zoekresultaten en laat AI-gebruik ongeregeld. In de geraadpleegde bronnen staat niets over Nederlandse onderhandelingen over AI-licenties sinds april 2025. Terwijl in de VS de rekeneenheid wordt bepaald waarmee nieuws in een assistent straks wordt afgerekend.