Wat is een LLM?

Drie letters zijn het maar, en juist daarom is de vraag zo gerechtvaardigd. Want de afkorting is het gordijn van de taal: zij hangt voor het begrip, en na verloop van tijd houden wij het gordijn gemakshalve voor het venster zelf. De letters klinken aan vergadertafels en op verjaardagen, en hoe vaker zij klinken, hoe minder er nog gevraagd wordt wat zij eigenlijk bedekken. Laat ons daarom het gordijn openschuiven, langzaam en met beleid, want haast is de vijand van elk uitzicht.

Over de drie letters, en wat zij bedekken

LLM, zo dient allereerst ontvouwd, staat voluit voor large language model, of, voor wie het dichter bij huis wil houden: groot taalmodel. In die drie woorden ligt alles al klaar, netjes naast elkaar, als gereedschap op een werkbank. Groot, want het is getraind op enorme hoeveelheden tekst, hoeveelheden waarnaast de boekenkast van een heel mensenleven zich verhoudt als de regendruppel tot de rivier. Taal, want tekst is waarop het gevormd werd, en tekst is wat het voortbrengt. En model, want dat is wat het is, en men kan het niet genoeg herhalen, dus herhalen wij het: een computerprogramma. Geen wezen, geen geest in een fles, maar een programma, vervaardigd en getraind, gevoed met meer tekst dan een sterveling in vele levens zou kunnen lezen.

Over het volgende woord, en niets dan het volgende woord

En hoe schrijft zo’n programma? Hier naderen wij de kern van de zaak, en die kern is van een eenvoud die aan het onbetamelijke grenst. Het voorspelt. Het voorspelt telkens, steeds opnieuw en niets anders dan dit: het meest waarschijnlijke volgende woord. Daarna nog eens. En daarna, de lezer voelt het aankomen, andermaal. Woord na woord na woord, zoals de wandelaar een rivier oversteekt door telkens die ene steen te kiezen die zich het vanzelfsprekendst aandient. Uit al die kleine voorspellingen, elk zo bescheiden als een enkele voetstap, ontstaat wat wij vervolgens een tekst noemen.

Sta hier even stil, want hier valt iets te bewonderen. Het waarschijnlijke, dat is immers: datgene wat, van alles wat komen kán, het minst zou verbazen. Een schrijverschap dus dat geheel uit verwachting is opgetrokken, een pen die niet in inkt wordt gedoopt maar in kansen. En toch is dit alles wat er gebeurt, en alles wat er hoeft te gebeuren: telkens dat ene, meest waarschijnlijke, volgende woord.

Over de gedaante waarin men het model ontmoet

De meeste mensen ontmoeten dit alles intussen niet als model, maar als gesprek. Chatbots zoals ChatGPT zijn er immers de bekendste toepassing van: daar krijgt het voorspellen de gedaante van een antwoord, en het programma de gedaante van een gesprekspartner. Men kent de rivier van de brug, en zo kent men het taalmodel van de chatbot: de brug is de plek waar men over het water heen leunt, niet het water zelf.

Slotsom

Ziedaar de drie letters, opengevouwen tot wat zij altijd al waren. Een groot taalmodel: een computerprogramma, getraind op enorme hoeveelheden tekst, dat schrijft door telkens het meest waarschijnlijke volgende woord te voorspellen, en dat de wereld voornamelijk kent in de gedaante van chatbots zoals ChatGPT. En bekruipt de lezer, hier aangekomen, het vermoeden dat elk woord van dit antwoord, gezien alle voorgaande woorden, eigenlijk tamelijk waarschijnlijk was, dan heeft hij niemand ontmaskerd. Dan heeft hij het onderwerp begrepen.